Thay vì chỉ được xem là hoạt động thu gom đồng nát như trước đây, ngành phế liệu đang dần trở thành một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu của nhiều ngành công nghiệp.
Trong nhiều thập niên, phần lớn hoạt động xử lý chất thải tại các nước đang phát triển tập trung vào chôn lấp hoặc đốt bỏ. Mô hình này giúp giải quyết nhanh lượng rác phát sinh nhưng đồng thời tạo áp lực lớn lên quỹ đất, môi trường và tài nguyên tự nhiên. Khi tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa tăng nhanh, lượng kim loại, nhựa, giấy và thiết bị điện tử thải bỏ cũng gia tăng theo.
Vì sao ngành phế liệu đang trở thành mắt xích của kinh tế tuần hoàn?
Theo các nghiên cứu về kinh tế tuần hoàn, nhiều quốc gia bắt đầu thay đổi cách nhìn đối với ngành thu mua phế liệu. Thay vì coi đây là chất thải cuối cùng, việc thu mua phế liệu được xem là nguồn nguyên liệu thứ cấp có thể quay trở lại chu trình sản xuất.
Tại Nhật Bản, Hàn Quốc hay nhiều nước châu Âu, sắt thép phế liệu hiện là nguyên liệu quan trọng trong ngành luyện kim. Phế liệu đồng tái chế được sử dụng phổ biến trong sản xuất dây điện và linh kiện công nghiệp. Phế liệu nhôm tái chế cũng ngày càng được ưu tiên do tiêu tốn ít năng lượng hơn nhiều so với sản xuất từ quặng nguyên khai.
Tại Việt Nam, tốc độ phát triển xây dựng và sản xuất công nghiệp những năm gần đây khiến lượng phế liệu cần thu mua phát sinh ngày càng lớn. Nhiều công ty, nhà máy sản xuất hay doanh nghiệp môi trường bắt đầu đầu tư hệ thống phân loại, thu gom và xử lý bài bản hơn nhằm đáp ứng nhu cầu thu mua phế liệu tái chế trong nước cũng như xuất khẩu.
Tuy nhiên, ngành thu mua phế liệu vẫn đối mặt không ít khó khăn. Hoạt động thu gom tại nhiều nơi còn manh mún, thiếu tiêu chuẩn phân loại và phụ thuộc lớn vào biến động giá thị trường thế giới. Ngoài ra, nhận thức xã hội về vai trò của việc tái chế phế liệu vẫn chưa đồng đều khiến ngành này đôi khi bị nhìn nhận như hoạt động gây ô nhiễm thay vì một phần của chuỗi kinh tế tuần hoàn.
Để thay đổi điều đó, nhiều doanh nghiệp trong ngành thu mua phế liệu đã bắt đầu chuyển hướng theo mô hình chuyên nghiệp hơn. Các đơn vị thu mua phế liệu đã đầu tư kho bãi, hệ thống vận chuyển, phân loại vật liệu chuyên nghiệp và quy trình xử lý rõ ràng nhằm giảm tác động môi trường trong quá trình thu gom.
Theo ông Đặng Ngọc Khiêm – Đại diện kinh doanh Nhà máy Phế Liệu Hoàng Kim Phát cho biết: “Hiện nay nhu cầu thu mua phế liệu công nghiệp tại các khu vực sản xuất đang tăng đáng kể trong vài năm gần đây, đặc biệt ở nhóm kim loại như phế liệu sắt thép, đồng phế liệu và nhôm phế liệu. Điều này phản ánh xu hướng doanh nghiệp ngày càng quan tâm hơn đến việc tái sử dụng tài nguyên thay vì xử lý như rác thải thông thường”
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy ngành thu mua phế liệu giá cao chỉ thực sự phát triển bền vững khi được xem là một phần của ngành công nghiệp nguyên liệu tái chế, thay vì chỉ là hoạt động thu gom đơn lẻ. Điều đó đòi hỏi sự kết hợp giữa công nghệ xử lý, hệ thống quản lý chất thải và thị trường tiêu thụ vật liệu tái chế đủ ổn định.
